a)

Kudeaketa-jarduerak:

1. Gobernuek nazioarteko eta lurraldeko erakunde eskudunen laguntza eta gobernuz kanpoko erakundeen, sektore pribatuaren eta erakunde akademikoen eta zientifikoen babesa beharko lituzkete. Honen bidez, eta dagokien mailan, animalien, landareen eta mikroorganismoen genetika hobetu beharko lukete. Horretarako bioteknologia tradizionalak eta modernoak erabili beharko lituzkete, nekazaritzako eta abeltzaintzako produkzio jasangarria areagotzeko eta elikagaien segurtasuna lortzeko. Hori bereziki garapen bidean dauden herrialdeetan aplikatu beharko litzateke eta arreta berezia jarri beharko litzaioke aldaketarekin lortu nahi denaren ezaugarriak aurrez zehazteari. Horretarako, batetik, nekazarien beharrak eta, bestetik, aldaketa horiek ikuspuntu sozioekonomikotik, kulturaletik eta ekologikotik eragingo dituzten ondorioak hartu beharko lirateke kontuan. Halaber, garapen sozial eta ekonomiko jasangarria sustatzeko beharra ere hartu beharko litzateke kontuan eta arreta berezia jarri beharko litzaieke bioteknologiaren erabilerak ingurugiroaren integritatea mantentzeko lanean eragin ditzakeen ondorioei.
2. Zehazki, gobernuek ondorengoa egin beharko lukete:

   a)	Errendimendua, nutrizio-kalitatea eta egin ondorengo elikagaien eta pentsuen iraupena areagotzea, uzten aurretik eta ondoren janaria ez galtzeko prebentzio-lanak barne izango dituzten jardueren bidez;

   b)	Gaixotasunen eta izurriteen aurrean izan beharreko erresistentzia garatzen jarraitzea;

   c)	Besteak beste izurriteek eta gaixotasunek sortutako tentsioak eta kausa abiotikoak jasaten dituzten barietate begetalak garatzea;

   d)	Etorkizunean gizakien elikadurarako eta industria lehengaiez hornitzeko garrantzitsuak izan daitezkeen eta behar bezala aprobetxatzen ez diren nekazaritzako barietateen erabilera sustatzea;

   e)	Nekazaritzako eta abeltzaintzako produkzio jasangarria errazten duten prozesu sinbiotikoen eragingarritasuna areagotzea;

   f)

   Landareen, animalien eta mikrobioen hozi-plasmak arriskurik gabe kontserbatu eta trukatu daitezen laguntzea; horretarako, arriskuak ebaluatzeko eta kudeatzeko prozedurak aplikatu beharko lirateke, azkar zabaltzeko metodo eragingarriagoen bidez izurriteak eta gaixotasunak detektatzeko diagnostikoak egiteko teknika berrituak sartuz;

   g)	Diagnostikoak egiteko eta txertoak jartzeko teknikak hobetzea, giza kontsumorako edo ganadua elikatzeko diren produktuetan gaixotasunen zabalkuntzari aurrea hartzeko eta toxinen edo infekzio-organismoen ebaluazioa azkar egiteko;

   h)	Azkar hazten diren landareen artean barietate produktiboenak zehaztea, bereziki egurraren produkziorako eta zabalkuntza azkarrerako metodoak lantzea ahalik eta gehien hedatzeko eta erabiltzeko;

   i)	Bioteknologiako hainbat teknikaren aplikazioa ebaluatzea, arrainen, algen eta uretako beste espezie batzuen produkzioa areagotzeko;

   j)

   Nekazaritzako eta abeltzaintzako produkzio jasangarria sustatzea, dauden ikerketa-zentroen gaitasuna eta ekintzarako esparrua sendotuz eta hedatuz. Helburua, nekazaritzako eta abelazkuntzako produktuak eta prozesuak hobetzeko ikerketak sustatuz eta gainbegiratuz, beharrezko bolumen kritikoa lortzea litzateke. Produktu eta prozesu horiek balio produktiboa eta ekologikoa izateaz gain, ikuspegi ekonomikotik eta sozialetik bideragarriak izan behar dute, eta betiere segurtasuna kontuan hartu behar da;

   k)	Bioteknologia egokiak tradizionalekin integra daitezen sustatzea, genetikoki aldatutako landareak landatzeko, animalia osasuntsuak hazteko eta basoko baliabide genetikoak babesteko;

   l)	Elikagaiak, pentsuak eta lehengai berriztagarriak ekoizteko erabili behar diren bioteknologiatik eratorritako materialen erabilgarritasuna areagotzeko prozesuak lantzea.

b)

Datuak eta informazioa:

1. Ondorengo jarduerak gauzatu beharko lirateke:

   a)	Elikagaiak produzitzeko teknologia desberdinek eskaintzen dituzten aukeren ebaluazio konparatzaileak aztertzea. Hori nekazaritzako eta abeltzaintzako produktuen nazioarteko merkataritzan bioteknologiaren eraginak ebaluatzeko sistema batekin egin beharko litzateke;

   b)	Diru-laguntzak ezabatzearen ondorioak aztertzea eta nekazaritzan erabiltzeko modukoak ez diren substantzia kimikoen erabilerak sortutako gastuak islatzen dituzten beste mekanismo ekonomiko batzuk erabiltzeko aukera aztertzea;

   c)	Organismoek ingurugiroan eta osasunean sortzen dituzten eraginei buruzko datu-bankuak eta informazioa sortzea eta mantentzea, arriskuen ebaluazioa errazago egiteko;

   d)	Garapen bidean dauden herrialdeek teknologia erosteko, transferitzeko eta egokitzeko aukera azkartzea, elikagaien segurtasuna bultzatzen duten jarduera nazionalak babesteko.

c)

Lankidetza eta koordinazioa nazioarte eta lurralde mailan:

1. Gobernuek, dagokien mailan eta nazioarteko eta lurraldeko erakunde eskudunen babesarekin eta dauden beharren arabera, ondorengo jarduerak sustatu beharko lituzteke, aniztasun biologikoari buruzko nazioarteko hitzarmenak eta akordioak kontuan hartuta:

   a)

   Hozi-plasmaren kontserbazioarekin eta trukearekin eta hozi-plasma eskuratzeko aukerekin harremana duten kontuetan elkarlana egin dadin kontuan hartzea; jabetza intelektualaren eskubide eratorriak eta patentatu gabeko berrikuntzak, horien artean nekazariaren eta hautatzailearen eskubideak, kontuan hartzea eta bioteknologiaren eta biosegurtasunaren onurak eskura izan daitezen kontuan hartzea;

   b)

   Elkarlanean ikerketa-programak egitea susta dadin kontuan hartzea, batez ere garapen bidean dauden herrialdeetan. Hori programa-arlo honetan aipatutako jarduerak bultzatzeko egin beharko litzateke, bereziki tokian tokiko biztanleekin eta indigenekin eta beren komunitateekin elkarlanean aritzeari dagokionez, eta aniztasun biologikoaren kontserbazioan eta baliabide jasangarrien erabileran aplikatu beharko litzateke. Bestalde, ikerketa-programa horiek jarduera horiekin harremana duten talde horien metodo eta ezagutza tradizionalak bultzatzeko ere sustatu beharko lirateke;

a)

Gastuen finantzazioa eta ebaluazioa:

1. Biltzarreko idazkaritzak programa hau aurrera eramateko jarduerak gauzatzeko urteko (1993-2000) batez besteko gastua 5.000 milioi dolarrekoa izango dela balioztatu du, nazioarteko komunitateak dohaintza moduan edo mesede moduan emango dituen 50 milioi inguru barne. Kalkulu horiek adierazleak eta gutxi gorabeherakoak dira eta gobernuek ez dituzte aztertu. Benetako gastuak eta finantza-baldintzak, emakidunak ez direnak barne, beste batzuen artean gobernuek gauzatzeko aukeratutako estrategien eta berariazko programen araberakoak izango dira.

b)

Bitarteko zientifikoak eta teknologikoak*:

c)

Giza baliabideen garapena:

1. Maila guztietan, oinarrizko zientzietan eta zientzia aplikatuetan profesional adituen gaitasuna –zientzialarien, teknikarien eta dibulgazioaz arduratzen diren langileen gaitasuna barne– mota honetako edozein programaren ezinbesteko osagaietako bat da. Funtsezkoa da bioteknologiaren abantailak eta arriskuak ezagutzea. Ikerketez arduratzen diren langileen kudeaketa zuzenak diziplinarteko tamaina honetako proiektuak arrakastaz amaitzeko duen garrantzia dela eta, zientzialarien hezkuntza iraunkorreko programa ofizialetan kudeaketaren inguruko trebakuntza sartu beharko litzateke. Proiektu zehatzen inguruan ere trebakuntza-programak sortu beharko lirateke, lurralde edo nazio mailan hainbat diziplinatan trebatuta eta teknologia aurreratuak erabiltzeko moduan egongo diren langileak izateko beharra asetzeko; hori garatutako herrialdeetatik garapen bidean dauden herrialdeetara "intelektualen irteera" murrizteko egin beharko litzateke. Bereziki zientzialarien, dibulgatzaileen eta erabiltzaileen arteko lankidetza nabarmendu beharko litzateke, baita sistema integratuak lortzeko beren trebakuntza ere. Bestalde, trebakuntza-programak gauzatzeari eta ezagutzak trukatzeari arreta berezia jarri beharko litzaieke, batez ere bioteknologia tradizionalaren eta segurtasun-prozeduretako trebakuntza-programen arloetan.

d)

Gaitasuna areagotzea:

1. Ezinbestekoa izango da erakundeak hobetzeko neurriak hartzea edo gaitasun teknikoa eta administratiboa eta kudeaketa eta planifikazio mailako gaitasuna areagotzeko egokiak diren neurriak hartzea nazio mailan. Hori programa-arlo honetako jarduerak babesteko egin beharko litzateke. Neurri hauek hartu ahal izateko, nazioarteko eta zientzia, teknika eta finantza alorretako laguntza eduki beharko litzateke, lankidetza teknikoa emateko eta garapen bidean dauden herrialdeen gaitasuna areagotzeko. E programa-arloan honi buruzko zehaztasun gehiago ematen dira.

a)

Kudeaketa-jarduerak:

1. Gobernuek, dagokien mailan eta nazioarteko eta lurraldeko erakundeen, erakunde akademikoen eta zientifikoen eta industria farmazeutikoaren babesarekin, ondorengoa egin beharko lukete, segurtasunaren eta etikaren inguruko iritziak kontuan hartuta:

   a)	Nazio eta nazioarte mailan programak prestatzea, osasuna oro har hobetzeko eta gaixotasunetatik babesteko behar gehien duten munduko herrialdeak zein diren zehazteko eta berek laguntza gehiago jasotzeko;

   b)	Proposatutako jardueren eragingarritasuna eta etekinak eta arriskuak ebaluatzeko irizpideak lantzea;

   c)

   Hautaketa-prozedurak, laginketa sistematikoak eta botiken ebaluazioa eta medikuntza-teknologiak prestatzea eta martxan jartzea, esperimentaziorako arriskutsuak direnen erabilera debekatzeko. Horrez gain, ugalketarako osasunarekin harremana duten botika eta teknologia berriek kalterik ez dutela egiten, eragingarriak direla eta iritzi etikoak kontuan hartzen dituztela segurtatzea;

   d)	Edateko ura hobetzea, laginketa sistematikoak egitea eta bere kalitatea ebaluatzea. Horretarako neurri zehatz eta egokiak hartu beharko lirateke, esate baterako, uraren eta substantzia kutsakorren bidez transmititutako organismo patogenoen diagnostikoen formulazioa;

   e)

   Gaixotasun kutsakor nagusien aurkako txerto berriak eta hobetuak garatzea eta guztiontzat eskuragarri egitea. Txerto hauek eragingarriak eta seguruak izan behar dute eta gutxieneko dosi kopuruarekin babesa eskaini beharko dute. Era berean, haurtzaroan izaten diren ohiko gaixotasunen aurka borroka egiteko beharrezkoak diren txertoak garatzeko ahalegina areagotu egin beharko litzateke;

   f)	Ondorengoa egiteko aukera ematen duten txertoak banatzeko sistema biodegradagarriak prestatzea: egungo askotariko dosien programak bazterrera uztea, biztanleen tratamendu hobea erraztea eta immunizazio gastuak murriztea;

   g)	Gaixotasunen bektore transmititzaileen –adibidez eltxoen eta bere barietate gogorren– aurkako borroka biologikorako eragile eragingarriak prestatzea. Horretarako, ingurugiroa babestearekin harremana duten aldeak kontuan hartu beharko lirateke;

   h)	Bioteknologia modernoen erremintak erabiltzea eta, beste batzuen artean, diagnostikoak egiteko metodo berriak, botika berriak eta tratamendu hobeak eta botikak banatzeko sistema hobeak garatzea;

   i)	Sendabelarren eta antzeko beste iturrien hobekuntza eta erabilera eragingarriagoa sustatzea;

   j)	Bioteknologiatik eratorritako materialak eskuragarriagoak izan daitezen prozedurak lantzea, giza osasuna hobetzeko erabil daitezen.

b)

Datuak eta informazioa:

1. Ondorengo jarduerak egin beharko lirateke:

   a)	Teknologien gizarte, ekologia eta finantza alorretako abantaila konparatiboak ebaluatzeko ikerketak; segurtasunaren eta mundu-mailako etikaren inguruko kontuen esparruan, oinarrizko osasun eta ugalketarako osasun arreta izateko egin beharko lirateke ikerketa horiek;

   b)	Erabakiak hartzeko ardura dutenei eta oro har jendeari zuzendutako hezkuntza publikoko programak prestatzea, bioteknologia modernoarekin harremana duten etekinen eta arriskuen ezagutza eta ulermena sustatzeko. Horretarako iritzi etikoak eta kulturalak hartu behar dira kontuan.

c)

Lankidetza eta koordinazioa nazioarte eta lurralde mailan:

1. Gobernuek, dagokien mailan eta nazioarteko eta lurraldeko erakunde eskudunen babesarekin, ondorengoa egin behar lukete:

   a)	D programa-multzoan oinarritutako segurtasun-prozedura egokiak lantzea, iritzi etikoak kontuan hartuta;

   b)	Oro har osasuna hobetzeko nazio mailako programak formula daitezen laguntzea, batez ere garapen bidean dauden herrialdeetan. Bereziki gaixotasun kutsakorren aurkako babesa, haurtzaroko ohiko gaixotasunak eta gaixotasunen transmisiorako faktoreak hartu beharko lirateke kontuan.

a)

Gastuen finantzazioa eta ebaluazioa:

1. Biltzarreko idazkaritzak programa hau aurrera eramateko jarduerak gauzatzeko urteko (1993-2000) batez besteko gastua 14.000 milioi dolarrekoa izango dela balioztatu du, nazioarteko komunitateak dohaintza moduan edo mesede moduan emango dituen 130 milioi dolar inguru barne. Kalkulu horiek adierazleak eta gutxi gorabeherakoak dira eta gobernuek ez dituzte aztertu. Benetako gastuak eta finantza-baldintzak, emakidunak ez direnak barne, beste batzuen artean gobernuek gauzatzeko aukeratutako estrategien eta berariazko programen araberakoak izango dira.

b)

Bitarteko zientifikoak eta teknologikoak:

1. Ongi koordinatutako diziplina anitzeko ekimenak beharrezkoak dira, zientzialarien, finantza-erakundeen eta industriaren arteko lankidetza lantzeko. Mundu mailan, horrek herrialde desberdinetako ikerketa-erakundeen arteko lankidetza ekar dezake; gainera, gobernuarte mailan finantzatuta egongo litzateke eta nazio mailan antzeko lankidetza ere izan dezake. Ikerketari eta garapenari eman beharreko babesa sendotzea ere ezinbestekoa izango da, teknologia egokiaren transferentzia egiteko mekanismoekin batera.

c)

Giza baliabideen garapena:

1. Mundu mailan teknologiaren alorrean trebakuntza eta transferentzia beharrezkoak dira, izan ere, honela lurraldeek eta herrialdeek informazioa eta ezagutza teknikoak eskuratzeko aukera izango dute eta informazioaren eta ezagutzaren trukean parte hartu ahal izango dute. Bereziki tokian tokiko ezagutzen edo ezagutza tradizionalen eta hauekin lotura duen bioteknologiaren inguruan egingo litzateke hori. Ezinbestekoa da garapen bidean dauden herrialdeen gaitasun endogenoa sortzea edo sendotzea, honela bioteknologian produkzioko prozesuetan aktiboki parte hartu ahal izango baitute. Langileen trebakuntza hiru mailatan egin ahal izango litzateke:

   a)	Oinarrizko ikerketak egiteko eta produktuei zuzendutako ikerketak egiteko beharrezkoak diren zientifikoen mailan;

   b)	Osasun-langileen (produktu berriak segurtasunez erabiltzen erakutsi beharko litzaieke) eta diziplinarteko ikerketa konplexuetarako beharrezkoak diren zientzia-programen zuzendarien mailan;

   c)	Konponbideak arazoa dagoen tokian bertan aurrera eramateko beharrezkoak diren hirugarren mailako teknikarien mailan.

a)

Kudeaketa-jarduerak:

1. Gobernuek, dagokien mailan eta nazioarteko eta lurraldeko erakundeen, sektore pribatuaren, gobernuz kanpoko erakundeen eta erakunde akademikoen eta zientifikoen babesarekin, ondorengoa egin beharko lukete:

   a)	Ingurugiroarentzako kaltegarriak diren produkzio-prozesuei dagokienez, beren ordezkoak aurkitzea edo ekologikoki arrazionalak diren hobekuntzak egitea;

   b)	Aplikazioak egitea, jasangarriak ez diren sargai kimiko sintetikoen beharra ahalik eta gehien murrizteko eta ekologikoki egokiak diren produktuak –produktu naturalak barne– ahalik eta gehien erabiltzeko (Ikus A programa-multzoa);

   c)	Hondakinen produkzioa murrizteko, deuseztatutako hondakinak tratatzeko eta biodegradagarriak diren materialak erabiltzeko prozedurak lantzea;

   d)	Energia errekuperatzeko eta energia iturri berriztagarriak, animalientzako pentsuak eta lehengaiak eskuratzeko prozedurak lantzea. Hori hondakin organikoen birziklatzearen eta biomasaren bidez lortuko litzateke;

   e)	Ingurugiroko sustantzia kutsagarriak –ustekabean gertatutako hidrokarburo isuriak barne– deuseztatzeko prozedurak lantzea. Bereziki ohiko teknikak eskura ez daudenean edo teknika horiek garestiak, eraginik gabeak edo ezegokiak direnean landu behar dira prozedura berriak;

   f)	Bereziki tokian tokiko espezieei dagokienez, material begetalen erabilgarritasuna areagotzeko prozedurak lantzea. Hori baso-sartzean eta baso-berritzean erabiltzeko eta basoen errendimendu jasangarria hobetzeko egin beharko litzateke;

   g)	Lurrak birgaitzeko eta kontserbatzeko iraunkorrak diren material begetalen erabilgarritasuna hobetzeko aplikazioa garatzea;

   h)	Izurriteen aurkako borroka integraturako metodoak erabil daitezen sustatzea. Metodo horiek borroka biologikorako eragileen erabilera arrazionalean oinarrituta egon beharko lukete;

   i)	Ongarriak aplikatzeko nazio mailako programetan ongarri biologikoen erabilera egokia sustatzea;

   j)	Bioteknologia egokiak erabil daitezen sustatzea, aniztasun biologikoaren kontserbaziorako eta azterketa zientifikorako eta baliabide biologikoen erabilera jasangarrirako;

   k)	Erraz aplika daitezkeen teknologiak lantzea, estoldetako urak eta hondakin organikoak tratatzeko;

   l)	Teknologia berriak lantzea, ezaugarri biologiko erabilgarriak izan ditzaketen organismoak azkar hautatzeko;

   m)	Bioteknologia berriak sustatzea, baliabide mineralak ekologikoki era jasangarrian ustiatzeko.

b)

Datuak eta informazioa:

1. Bioteknologiari buruzko informazioa eta mundu mailan datu-basetan oinarritutako zerbitzuak eskuragarri egon daitezen aukerak hobetzeko neurriak hartu beharko lirateke.

c)

Lankidetza eta koordinazioa nazioarte eta lurralde mailan:

1. Gobernuek, dagokien mailan eta nazioarteko eta lurraldeko erakunde eskudunen babesarekin, ondorengoa egin beharko lukete:

   a)	Bereziki garapen bidean dauden herrialdeetan, ikertzeko, trebatzeko eta garatzeko gaitasuna sendotzea, programa-arlo honetan aipatzen diren jarduerentzat lagungarri izan dadin;

   b)	Ingurugiroarentzat garrantzi handia duten bioteknologia ekologikoki arrazionalak pixkanaka areagotzeko eta hedatzeko mekanismoak sortzea. Bereziki epe motzera begira egin beharko litzateke hori, baita bioteknologia horiek merkatuan botere mugatua duten kasuetan ere;

   c)	Parte hartzen duten herrialdeen artean lankidetza eta bioteknologiaren transferentzia areagotzea, gai honen inguruko beren gaitasuna sustatzeko;

   d)	D programa-arloan oinarritutako segurtasun-prozedura egokiak lantzea, iritzi etikoak kontuan hartuta.

a)

Gastuen finantzazioa eta ebaluazioa:

1. Biltzarreko idazkaritzak programa hau aurrera eramateko jarduerak gauzatzeko urteko (1993-2000) batez besteko gastua 1.000 milioi dolarrekoa izango dela balioztatu du, nazioarteko komunitateak dohaintza moduan edo mesede moduan emango dituen 10 milioi dolar inguru barne. Kalkulu horiek adierazleak eta gutxi gorabeherakoak dira eta gobernuek ez dituzte aztertu. Benetako gastuak eta finantza-baldintzak, emakidunak ez direnak barne, beste batzuen artean gobernuek gauzatzeko aukeratutako estrategien eta berariazko programen araberakoak izango dira.

b)

Bitarteko zientifikoak eta teknologikoak*:

c)

Giza baliabideen garapena:

1. Programa-arlo honetako jarduerek areagotu egingo dute trebatutako langileak izateko beharra. Beraz, indarrean dauden trebakuntza-programei eman beharreko babesa areagotu egin beharko da, esate baterako unibertsitate eta institutu tekniko mailetan; horrez gain, herrialdeen eta lurraldeen artean trebatutako langileen trukea ere areagotu egin beharko da. Trebakuntza-programa berriak eta osagarriak ere prestatu beharko dira, esate baterako teknikarientzako eta laguntzeaz arduratzen diren langileentzako. Halaber, gobernuetan, finantza-erakundeetan eta beste erakunde batzuetan erabakiak hartzeaz arduratzen direnen artean oinarri biologikoen ezagutzak eta beren ondorio arau-emaileak hobetzeko behar handia dago.

d)

Gaitasuna areagotzea:

1. Ezinbestekoa izango da erakunde eskudunek aurrez aipatutako jarduerak gauzatzeko eta bioteknologiaren alorreko aurrerapen berriei erantzunez era dinamikoan aritzeko nahiko ardura eta gaitasun (politika, finantza eta lan arlokoa) izatea (Ikus E programa-multzoa).

a)

Gastuen finantzazioa eta ebaluazioa:

1. Biltzarreko idazkaritzak programa hau aurrera eramateko jarduerak gauzatzeko urteko (1993-2000) batez besteko gastua 2 milioi dolarrekoa izango dela balioztatu du, eta nazioarteko komunitateak dohaintza moduan edo mesede moduan emango ditu. Kalkulu horiek adierazleak eta gutxi gorabeherakoak dira eta gobernuek ez dituzte aztertu. Benetako gastuak eta finantza-baldintzak, emakidunak ez direnak barne, beste batzuen artean gobernuek gauzatzeko aukeratutako estrategien eta berariazko programen araberakoak izango dira.

b)

Bitarteko zientifikoak eta teknologikoak**

c)

Giza baliabideen garapena**

d)

Gaitasuna areagotzea:

1. Garapen bidean dauden herrialdeei nazioarte mailako laguntza teknikoa eta finantza alorreko laguntza eman behar litzaieke eta lankidetza tekniko egokia eman beharko litzaieke. Hori nazio mailan beren teknika, enpresa, planifikazio eta administrazio alorretako gaitasuna sustatzeko egin beharko litzateke, programa-arlo honetako jarduerak bultzatu ahal izateko (Ikus E programa-arloa ere).

a)

Kudeaketa-jarduerak:

1. Gobernuek, dagokien mailan eta nazioarteko eta lurraldeko erakunde eskudunen, sektore pribatuaren, gobernuz kanpoko erakundeen eta instituzio akademikoen eta zientifikoen babesarekin, ondorengo jarduerak gauzatu beharko lituzkete:

   a)	Politikak formulatzea eta baliabide osagarriak mobilizatzea, bioteknologia berriak eskuragarri izateko, bereziki garapen bidean dauden herrialdeentzako eskuragarriagoak izateko eta beren artea trukeak egiteko;

   b)	Programak gauzatzea, jendearengan eta erabakiak hartzeaz arduratzen direnengan bioteknologia ekologikoki era arrazionalean aplikatuz gero lor daitezkeen etekinen eta izan daitezkeen arriskuen inguruko kontzientzia sortzeko;

   c)	Nazio, lurralde eta mundu mailan, mekanismoen, programen eta ekintzen azterketa egitea berehala. Hori mekanismo, programa eta ekintza horien alde positiboak, ahulguneak eta eskasiak zehazteko eta garapen bidean dauden herrialdeetan lehentasuna duten beharrak ebaluatzeko egin beharko litzateke;

   d)

   Azterketa osagarria, kritikoa eta urgentea egitea, bioteknologiaren aplikazio ekologikoki arrazionalerako gaitasun endogenoa sendotzeko bitartekoak zein diren zehaztu ahal izateko, bai garapen bidean dauden herrialdeetan, bai herrialde horien artean. Honetarako, lehenengo, aurretik martxan dauden mekanismoak hobetzeko bitartekoak zein diren adierazi behar da eta, ondoren, nazioartean izan daitezkeen mekanismo berrien azterketa egin behar da, esate baterako, bioteknologiako lurralde mailako zentroen azterketa;

   e)	Plan estrategikoak lantzea ikerketa egokien, produktuen garapenaren eta beren merkaturatzearen bidez ezagunak diren mugak gainditzeko;

   f)	Kalitate oneko bermeei buruzko arauak ezartzea bioteknologiaren aplikazioentzako eta, beharrezkoa denean, beren produktuentzako.

b)

Datuak eta informazioa:

1. Ondorengoa egin beharko litzateke: informazioa hedatzeko dauden sistemak eskuragarri izan daitezen lan egitea, bereziki garapen bidean dauden herrialdeen artean; hala behar denean sistema horiek eskuratzeko bideak hobetzea eta informazio-gida bat prestatzeko aukera aztertzea.

c)

Lankidetza eta koordinazioa nazioarte eta lurralde mailan:

1. Gobernuek, dagokien mailan eta nazioarteko eta lurraldeko erakundeen laguntzarekin, ekimen berriak jarri beharko lituzkete martxan. Ekimen hauek ondorengoa egiteko egokiak izan beharko lukete: batetik, arazo zehatzen inguruko ikerketetan lehentasuna duten atalak zehazteko; bestetik, bereziki garapen bidean dauden herrialdeek eta herrialde hauen eta bertako enpresen artean bioteknologia berriak eskuratzeko aukera errazteko. Honen guztiaren helburuak herrialde horien gaitasun instituzionala eta ikerketarako gaitasuna sor dadin sustatzea eta gaitasun endogenoa sendotzea dira.

a)

Gastuen finantzazioa eta ebaluazioa:

1. Biltzarreko idazkaritzak programa hau aurrera eramateko jarduerak gauzatzeko urteko (1993-2000) batez besteko gastua 5 milioi dolarrekoa izango dela balioztatu du, eta nazioarteko komunitateak dohaintza moduan edo mesede moduan emango ditu. Kalkulu horiek adierazleak eta gutxi gorabeherakoak dira eta gobernuek ez dituzte aztertu. Benetako gastuak eta finantza-baldintzak, emakidunak ez direnak barne, beste batzuen artean gobernuek gauzatzeko aukeratutako estrategien eta berariazko programen araberakoak izango dira.

b)

Bitarteko zientifikoak eta teknologikoak:

1. Lurralde eta mundu mailako komunitate zientifikoen artean ikastaro praktikoak, sinposioak, mintegiak eta beste truke batzuk antolatu beharko lirateke, lehentasuna duten gai zehatzen inguruan. Truke horiek egiteko herrialde bakoitzeko giza baliabide zientifikoak eta teknologikoak erabat erabili beharko lirateke.

c)

Giza baliabideen garapena:

1. Nazio, lurralde eta mundu mailan, bereziki garapen bidean dauden herrialdeetan, langileak trebatzeko beharrak zehaztea eta trebakuntza-programa berriak lantzea ezinbestekoa da. Horretarako babes berezia beharko da, batetik, graduatu, gradu ondoko eta doktoratu ondoko mailetan trebakuntza areagotzearen bidez eta, bestetik, teknikariak eta laguntzarako langileak trebatzearen bidez; puntu honetan aholkularitza-zerbitzuetan, azterketa eta proiektu teknikoetan eta merkatuaren ikerketetan adituak diren langileak prestatzeari garrantzi berezia eman beharko litzaioke. Halaber, batetik, munduko hainbat herrialdetako ikerketa-erakunde aurreratuetan zientzialariak eta teknikariak prestatzeaz arduratzen diren irakasleentzako trebakuntza-programak eta, bestetik, zientzialarientzako eta teknikarientzako sari, pizgarri eta onarpen egokiak eskaintzen dituzten sistemak lantzea ere ezinbestekoa da (ikus 44. paragrafoa). Horrez gain, garapen bidean dauden herrialdeetan, nazio mailako zerbitzuen baldintzak hobetu egin beharko dira eta tokian tokiko langile trebatuen iraunkortasuna sustatu egin beharko da. Gizarteari bioteknologia aplikatzearen eta garapenaren eragin sozialei eta kulturalei buruzko informazioa eman beharko litzaioke.

d)

Gaitasuna areagotzea:

1. Bioteknologiaren ikerketa eta garapena baldintza tekniko konplexuetan eta maila praktikoan egiten dira herrialde askotan. Ikerketa, hedapen eta jarduera teknologikoetarako beharrezkoa den azpiegitura era dezentralizatuan erabiltzeko moduan dagoela segurtatzeko jarduerak beharrezkoak dira. Oinarrizko eta aplikatutako ikerketarako eta garapenerako, mundu eta lurralde mailako lankidetza ere areagotu egin beharko da eta ahal den guztia egin beharko da lurralde eta nazio mailan dauden instalazioak erabat erabil daitezen segurtatzeko. Dagoeneko herrialde batzuetan badaude horretarako erakundeak eta trebakuntzarako eta taldeko ikerketa-proiektuetarako erabiltzeko aukera badago. Unibertsitateak, eskola teknikoak eta ikerketarako herri mailako erakundeak sendotzea beharrezkoa da, bioteknologia eta bera aplikatzeko hedapen-zerbitzuak sustatzeko, bereziki garapen bidean dauden herrialdeetan.